فیلمنامه، بزرگترین خلاء امروز و هر روز تلویزیون
یادداشت علیاصغر احمدیمقدم به بهانه پایان پخش سریال « بال های خیس »
ادامه مطلب > بزرگترین انتقادی که دربارة برخی تولیدات مربوط به دفاع مقدس در رسانة ملی مطرح می شود این است که این دسته از آثار اغلب توسط برنامه سازانی ساخته می شود ، که کمترین آشنایی را با مقولة دفاع مقدس دارند . دقیقاً به همین دلیل فاقد عمق و تأثیرگذاری لازم بر مخاطب میشوند و تولید و پخش بسیاری از آنها نه تنها با انتقاداتی از سویی رزمندگان سالهای جنگ و افراد آشنا با مقولة دفاع مقدس همراه می شود ، بلکه اعتراض مخاطب ناآشنا با این مقوله را برمی انگیزد .
گروه تلویزیونی بسیج صدا و سیما با احساس این خلاء تشخیص داده است که باید پا را فراتر بگذارند و دیگر فعالیت برنامه سازی خود را به تولید آثار مستند و نماهنگ و برخی فیلم های تلویزیونی محدود نکند. لذا به تولید گسترده سریال و فیلم های تلویزیونی روی آورده است . مدیر این گروه به تازگی طی مصاحبه ای اعلام کرد که گروه تلویزیونی بسیج 21 سریال را در دستور کار و یا در دست تولید دارد . خبر ساخته شدن آثار نمایشی دربارة دفاع مقدس توسط گروه تلویزیونی بسیج ( که بیشترین سنخیت و آشنایی را با مقولة دفاع مقدس دارد ) نوید بخش تولید آثاری قابل توجه و تأثیرگذار بود . اما نکته نگران کننده آنکه دو سریال خروجی اول این تلاش چندان دلگرم کننده نیستند. اولی سریال « بیدارباش » ( به کارگردانی احمد کاوری ) در قالب طنز سال گذشته راهی آنتن شد . اثری که در ادامة تب « اخراجی ها » زدگی برنامه سازان دفاع مقدس ، تصویری مضحک و سطحی از آدمهای جنگ ارائه داد و انتقادهای بسیاری را به همراه داشت . عمدة انتقادها هم توسط اهالی جبهه و جنگ به مجموعه وارد شد.
در فاصلة کمتر از چند ماه اینک سریال « بال های خیس » به عنوان دومین اثر از مجموعة تولیدات بسیج صدا و سیما راهی آنتن شد . سریالی که به لحاظ ساختار و نوع روایت و کارگردانی از ضعف های بدیهی و آشکاری برخوردار بود . پیوند مقولة دفاع مقدس دیروز و جهاد علمی و اقتصادی امروز در آن به شکلی سطحی انجام شد. در بالهای خیس هم به مانند بیدارباش ، سازندگان به جای تمرکز بر فیلمنامه ( به عنوان بزرگترین خلاء امروز و هر روز تلویزیون ) ترجیح دادند ، به مدد حضور بازیگران چهره ، مخاطب را پای تلویزیون نگه دارند . تلاشی که به دلیل ضعف های عمده در فیلمنامه و روایت داستان ، به شکست انجامید .
همان گونه که در سریال بیدارباش بازیگران ، نقص فیلمنامه و تکیه بر بداهه پردازی و آماده نبودن فیلمنامه به عنوان عمده ترین مشکل بر سر راه تولید سریال را رسانه ای کردند ؛ در سریال بال های خیس نیز بازیگران اصلی طی مصاحبه هایی از نقص های فیلمنامه ، تخت بودن شخصیت ها و عدم هدایت درست توسط کارگردان گله کردند . در پی ناتوانی سریال در رسانیدن پیامش ، کارگردان توضیحاتی را به آن سنجاق کرد و طی مصاحبه ای اعلام کرد : « دو شخصیت جوان سریالش ( « محسن » و « افرا » ) در واقع ادامه دهندة راه دانشمندان [ هسته ای ] دیروز هستند » . این درحالی است که کارگردان محترم به جای صدور بیانیه ، به مدت 26 شب تأثیرگذارترین رسانه و زبان روایت نمایشی را برای گفتن پیام سریالش در اختیار داشت.
دومین سریال تولید گروه تلویزیونی بسیج درحالی به پایان رسید که جا دارد ، مسئولین آن کم کم احساس نگرانی کنند . این موضوع آزمونی است که پیش از این گروه های فیلم و سریال شبکه های مختلف تلویزیون نیز تجربه کرده اند . اینکه در سال دو سریال تأثیرگذار و جریان ساز در حوزة دفاع مقدس و ادبیات غنی و ناگفتة آن راهی آنتن شود ، خیلی بهتر از این است که در تمام طول سال چندین سریال ضعیف ، خنثی و فاقد ارزشهای قابل قبول هنری و محتوایی از تلویزیون پخش شود.
تولید این دو سریال ضرورت توجه جدی به وجوه هنری و کیفی سایر تولیدات را آشکار می سازد . به دلیل سخت بودن شرایط تولید آثار مرتبط با دفاع مقدس و هزینه های که تولید فضاهای جبهه و حتی فضاهای شهری آن سال ها دربر دارد ، توقع زیادی نخواهد بود که انتظار داشته باشیم مسئولین و متولیان تولید این آثار بیشترین تمرکز را روی فیلمنامه داشته باشند . مقوله ای که در مقایسه با هزینه های اجرائی تولید این آثار به مراتب کمتر است . استفاده از نظر کارشناسان و نظارت جدی و بدون تعارف بر کیفیت تولید این آثار می تواند گامی جدی در ارتقاع کیفیت فنی و محتوایی سریال های دفاع مقدسی باشد . این به مراتب بهتر از این است که بعد از پخش سریالی مثل بال های خیس ، کارگردان تازه یادش بیفتد که طی مصاحبه از مردم بخواهد « لطفا ایرادهای ما را به گوشمان برسانید، این پیام من کارگردان به بینندگان سریال «بالهای خیس» است ؛ چرا که مطمئنا نظر بینندگان درس مهمی برایمان خواهد بود! . » تعارفی به ظاهر فروتنانه که در حد تعارف هم باقی می ماند .